Літаратура "Беларуская". 5 клас.

  Пятрусь Броўка

Кропля

Дождж прарваўся з ветрам

У спякоту,

Па пясках ударыў

Буйным шротам...

За адно імгненне,

За хвіліну

Перамыў лістоту на галінах,

Пачапіў на кожнае іглінцы

Па адной засмучанай

Слязінцы.

Прашумеў. Суняўся.

Ціха стала.

I слязінка кожная зайграла.

Колькі ў кроплю

Фарбаў назаткана,

Быццам свет увесь у ёй сабраны:

Поле,

Луг,

Сады ўсяго пасёлка,

I рака,

I неба,

I вясёлка!

Тэкст паводле:

“Беларуская палічка”

Пятрусь Броўка

Калі ласка!

У любiмай мове, роднай, наскай,
Ах, якiя словы: "Калi ласка!.."
Як звiняць яны сардэчнаю струною,
Праз усё жыццё iдуць са мною.
Трапiць госць у будзень, а цi ў свята:
– Калi ласка, калi ласка, ў хату!
Не паспелi сесцi пры сустрэчы,
Як патэльня засквiрчэла ў печы,
Ды i чарка блiснула дарэчы.
Бульба, смажанiна i каўбаска,
Пакаштуйце, людцы, калi ласка!
Хлопец кажа дарагой дзячыне:
– Калi ласка! Будзеш гаспадыняй!..
Эх, жыццё збудуем мы прыгожа,
Ўсе з табой нягоды пераможам.
Гром грымiць. З нябёсамi размова:
– Калi ласка, цёплы дождж вясновы!
I не вельмi буйны i не рэдкi –
На сады, на пушчы, на палеткi,
На грыбы, на ягады, на кветкi...
– Калi ласка! – наш зварот бясконцы.
Мы гаворым ранiшняму сонцу:
– Калi ласка, сонца, выйдзi з хмары,
Радасцю аблашчы нашы твары,
Ты ўзнiмi з сабою нашы мары!
– Калi ласка!.. – нашай роднай мовы
Шчырыя i ветлiвыя словы.

1970

Тэкст паводле: “Беларуская палічка”



Анатоль Грачанікаў


"Зоры спяваюць
1

Палохае мяне гадзіннік пясочны,
Стрэлка секундная,
Дванаццаты ўдар апоўначы,
Тэлефонны званок сярод ночы.
Выгнаннікам адчуваю сябе
У натоўпе вялізным
I кожнаму стрэчнаму рады
Дзе-небудзь у лесе ці ў полі.

2

Яшчэ ўчора, табой аблашчаны,
Меў я крылы, і зоркі, і неба,
Меў цябе і сонца.
Птушкі адляцелі ў вырай.
Хмары пахмурныя вяшчуюць ноч.
...Як цяжка быць вязнем
Сваіх успамінаў!

3

Адпачнём з дарогі.
Дойдзем толькі
Вунь да таго ўзгорка,
Што падпірае зорнае неба.
Распалім касцёр —
Хай пагрэюцца зоркі.
Самую сквалчэлую, як птушанятка,
За пазухай адагрэю.

4

Чуеш, спяваюць зоры,
Якія дзіўныя галасы
У гэтым нябесным хоры!
Журлівыя, светла-звонкія,
Натомленыя, як дзіцячыя,— тонкія.
Самотныя, бесклапотныя,
Радасныя, гаротныя.
Чуеш, спяваюць зоры.
Якія дзіўныя галасы
У гэтым нябесным хоры!

5

Крылы свае адагрэўшы на ўзгорку,
Як дзікія галубы, пырхнулі зоркі.
Пырхнулі зоркі і ў небе расталі,
А нашу журбу з сабою не ўзялі.
Пойдзем, каханая, сцежкай надрэчнаю,
Недзе пад вечар нагонім зоры.
Пойдзем, каханая, першаму стрэчнаму
Скажам: «Дзень добры!»

Тэкст паводле: "Беларуская палічка"




Васіль Зуёнак

«Прыйдзі аднойчы...»

"Прыйдзі аднойчы
            ў вечаровы час,
Калі плывуць дымы,
            як верасы,
Да кургана пясчанага,
            што нас
Разлучыць назаўжды,—
Прыйдзі, мой сын.

Павер хвіліну нейкую,
            што я
Жывы стаю між трапяткіх бяроз
I слухаю:
    у праведных баях
Што ты здабыў?
        Што ў сэрцы ты прынёс?..

Прыйдзі —
    як ветру жніўнага павеў,
Каб пада мною дыхалі палі
I колас той звінеў — не адзвінеў,
Што к сонцу
    на руках
        ты ўзняў спяліць.

Прыйдзі —
    як песня,
        што табе збярог
Бацькоўскі край
        і дбайна перадаў.
Прыйдзі —
    як рэха з тысячы дарог,
Дзе голас мой твае сцягі гайдаў.

Прыйдзі —
    як думкі вогненнай усплёск,
Як гром ракет, што ўзлёт твой акрыляў...
Прыйдзі,
    мая надзея і мой лёс,—
I лёгкай будзе
    для мяне
        зямля."

Тэкст паводле: "Беларуская палічка"

Якуб Колас.

 Новая зямля. "На рэчцы":

“Ніхто з дамашніх не згадае,
Чым рэчка Костуся зваймае,
Якая іх звязала сіла
І чым яна так хлопцу міла.

Бывала, толькі чуць разднее,
Чуць трошкі ў лесе пасвятлее,
Глядзіш – на рэчку ён шыбуе
І лёд сякеркаю мацуе,
То падбяжыць і скаўзанецца, 
І сам сабе ён засмяецца;
То спыніць крок, замрэ, застыне –
Такая радасць тут хлапчыне!

Лядок закохкае, угнецца
І вось-вось зломіцца, здаецца,
Але нястрашны і знаёмы
Для хлопца гэтыя надломы,
Палоскі-стрэлы гаваркія,
І моцны скрэпы ледзяныя.

Марозік крэпіць, лёд таўшчэе,
І рэчка вольная нямее,
Да дна вадзіца вымярзае
І ходу, бедная, не мае,
І цесна там ёй, і няміла
Яе халодная магіла;
Але дарма: яе жывую сілу
Не запраторыш ты ў магілу,
Мароз бязжаласны і люты!
Хоць ты звязаў і крэпка путы,
Скаваў і рэчкі і азёры
І ўсё заціснуў пад запоры,
Разлёгшысь лёдам і снягамі
Над чыстым полем і лугамі,
Ды ты жыцця, брат, не здалееш,
Як ты ні дурыш, ні шалееш.
Глядзі – скрозь ковы ледзяныя
Сачацца кропелькі жывыя,
Дарогу новую шукаюць
І лёд вадою заліваюць.
І праўда: рэчачка-крынічка,
Хаця і мелка, невялічка,
Але такую сілу мае,
Што лёд угору падымае
І ломіць глызу, як націну.
- Гэ, брэшаш ты, мароз, не згіну
Я пад карою ледзяною,
Пабарукаемся з табою! –
Як бы гаворыць смела, гулка
Марозу бойкая рачулка….”



Новая зямля ("Дарэктар")

"…У дзве нядзелькі па Пакровах

Прывезлі Яську ў лапцях новых;

За ім два боты без абцасаў –

Насіў іх Яська з даўніх часаў,

Ад брата “Кіксы” дасталіся –

На ўсякі выпадак нясліся.

-         Ну, вось дарэктар вам, глядзеце! –

      Міхал ківае тут на Яську. –

            За кнігі заўтра і за ўказку,

            Бо грошы бацькавы – не смецце,

            Каб мне вучыліся старанна!

            Не патураць ім анізвання! –

            Міхал звярнуўся к “дарактору”:

-         А не паслухае каторы –

Цягні за вуха на калені:

Знайду лякарства я ад лені!

А будзе йсці навука туга,

Падгоніць бацькава папруга!

Стаялі хлопцы і маўчалі,

На Яську зрэдку паглядалі;

А сам дарэктар, з вузел ростам,

Ў сваім уборы бедным, простым,

У зрэбных портках і кашулі,

Стаяў, як бы яго прыгнулі,

Такім мізэрным і маўклівым,

У халаце суконным сівым.

Счакаўшы трошкі, ён ачнуўся,

Прыйшоў у памяць, азірнуўся.

Ён знаў усіх, і яго зналі;

З Уладзем колісь сябравалі,

Але цяпер не тыя часы

Рабіць нязручна выкрунтасы,

Бо цвёрда помніць, ведаць трэба:

На ім ляжыць цяпер вучэба…."

Уладзімір Караткевіч. 

"Бацькаўшчына.

Дагарэў за брамай небакрай,
Месяц паміж вобласчкаў плыве.
Выйду зноў, як у мінулы май,
Басанож прайдуся па траве.
Дымная, сцюдзёная раса,
Цёмныя ў траве ад ног сляды.
А такога рослага аўса
Я не бачыў доўгія гады.
Бач, хмызы спляліся, як павець,
Светлякі мігцяць, гараць святлей.
Перад тым як звонка ў лозах пець,
Прачышчае горла салавей.
Лашчыцца трава да босых ног.
З дальніх паплавоў плыве ракой
Ледзь прыкметны сумны халадок –
Подых юні ўходзячай маёй.
Паімчаць за ёю наўздагон? –
Хоць і схопіш – ўсё адно падман.
Дзе каханне тых мінулых дзён –
Весніх паркаў бэзавы туман?
Нават шкадаванне  - дзе яно?
Зноў вясна, і жаль знікае зноў.
( Так губляюць пах перад вясной
Ссохлыя сцябліны палыноў.)
Ціха цмокае у сне рака.
О, як добра, як прыгожа жыць!
Раска, як русалчына луска,
На вадзе ад месяца гарыць.
А вакол травіцы роснай рай
І бярозак белая сям’я.
Мой чароўны беларускі край,
Бацькаўшчына светлая мая!"



Яўгенія Янішчыц.

"Мова
                                Н.С.Гілевічу

Чую тваю жаўруковую музыку
Ў скошаных травах мурожных,
Мова! Як сонца маё
       беларускае,

Ты свецішся словам кожным.
Цябе і заворвалі, і закопвалі.
I ўсё ж нашы продкі праз гора
Данеслі да нас цябе,
       родную, цёплую,

Жывую і непаўторную.
I калі ты мяне толькі паклічаш,
Памру за цябе без енку.
Нашу я любоў да цябе
       вялікую

У сэрцы сваім маленькім."


Тэкст паводле :
“Беларуская палічка”